دانشگاه محقق اردبیلی و انجمن مدیریت دولتی ایران مدیریت دولتی تطبیقی 2981-085X مقالات آماده انتشار 2026 05 16 Value Creation from Native Species in Innovation Ecosystems: Knowledge-Based Governance in the Commercialization of Medicinal Plants خلق ارزش از گونه‌های بومی در زیست‌بوم‌های نوآوری: حکمرانی دانش‌بنیان در تجاری‌سازی گیاهان دارویی 4581 10.22098/cpa.2026.18679.1142 FA فاطمه خواجه داد دانشجوی دکتری دانشکده اقتصاد و علوم اداری دانشگاه سیستان و بلوچستان نورمحمد یعقوبی استاد مدیریت، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0000-0001-6808-0594 امیر محمد رضایی دانشجوی دکترای حرفه‌ای داروسازی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی زابل، زابل، ایران اسماعیل یعقوبی استادیارحقوق عمومی، دانشکده مدیریت و علوم انسانی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران. Journal Article 2025 10 28 Context and Purpose: The commercialization of medicinal plants requires the integration of indigenous knowledge, scientific research, and supportive policy frameworks; however, in Sistan and Baluchestan Province, this process has remained limited due to institutional fragmentation and weak coordination among universities, governmental bodies, and local markets. This study aims to examine the mechanisms of knowledge-based governance and the dynamics of innovation ecosystems in India, Turkey, and Morocco, and to propose a localized model for the Zahedan Science and Technology Park to strengthen the commercialization of medicinal plants.<br />Methodology: This applied, descriptive–analytical study adopts a qualitative comparative approach based on documentary and literature review. Data were collected from scientific publications, policy documents, and international reports (FAO, UNESCO, and WIPO) and analyzed across six dimensions: governance and institutions, biodiversity, innovation and technology, commercialization, resource sustainability, and stakeholder participation. A convergent–divergent comparative method was employed to identify similarities and differences and to extract transferable elements applicable to Zahedan’s innovation ecosystem.<br />Findings: The findings indicate that all three countries have coordinating institutions linking research, policy, and markets, although they differ in levels of institutional cohesion and policy implementation. India, through the National Medicinal Plants Board and a multi-level governance framework, demonstrates the highest degree of institutional integration. Turkey relies on university–cooperative collaboration and supportive regulatory frameworks, while Morocco applies a hybrid model combining indigenous and scientific knowledge, despite fragmented coordination. Across all cases, biodiversity and innovation pathways are strong, whereas the maturity of commercialization varies. Institutional cohesion, research–market linkages, and intellectual property regimes emerge as key factors in the successful commercialization of indigenous knowledge. زمینه و هدف:تجاری‌سازی گیاهان دارویی مستلزم ادغام دانش بومی، پژوهش علمی و سیاست‌های حمایتی است؛ اما در استان سیستان و بلوچستان این فرایند به دلیل پراکندگی نهادی و ضعف هماهنگی میان دانشگاه‌ها، نهادهای دولتی و بازارهای محلی محدود مانده است. هدف پژوهش، بررسی سازوکارهای حکمرانی دانش‌بنیان و پویایی زیست‌بوم نوآوری در هند، ترکیه و مراکش و ارائه الگویی بومی برای پارک علم و فناوری زاهدان به‌منظور تقویت تجاری‌سازی گیاهان دارویی است.<br />روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی و توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی کیفی مبتنی بر مرور اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شد. داده‌ها از مقالات علمی، اسناد سیاستی و گزارش‌های بین‌المللی (FAO، UNESCO، WIPO) گردآوری و در شش بعد تحلیل گردید: حکمرانی و نهادها، تنوع زیستی، نوآوری و فناوری، تجاری‌سازی، پایداری منابع و مشارکت ذی‌نفعان. روش تطبیقی هم‌گرا–واگرا برای شناسایی شباهت‌ها، تفاوت‌ها و استخراج عناصر قابل‌انتقال به زیست‌بوم نوآوری زاهدان به کار رفت.<br />یافته‌ها: نتایج نشان داد هر سه کشور دارای نهادهای هماهنگ‌کننده میان پژوهش، سیاست و بازار هستند، اما در انسجام نهادی و اجرای سیاست‌ها تفاوت دارند. هند با شورای ملی گیاهان دارویی و نظام چندسطحی ایالتی بیشترین انسجام را دارد؛ ترکیه بر همکاری دانشگاه–تعاونی و قوانین حمایتی تکیه دارد؛ و مراکش با مدل هیبریدی تلفیق دانش بومی و علمی فعالیت می‌کند، هرچند هماهنگی پراکنده است. در همه کشورها تنوع زیستی و مسیرهای نوآوری قوی است اما بلوغ تجاری‌سازی متفاوت می‌باشد. انسجام نهادی، پیوند پژوهش–بازار و نظام مالکیت فکری از عوامل کلیدی موفقیت در تجاری‌سازی دانش بومی هستند.